Ten wczesnobarokowy zespół zamkowy o trzech skrzydłach znajduje się w miejscowości Cítoliby w kraju usteckim (Ústecký kraj) w północnych Czechach i wraz z kościołem tworzy wyjątkowo harmonijną kompozycję architektoniczną. Dzięki głównej fasadzie i osiowo usytuowanemu wejściu zamek zwrócony jest ku zachodniej fasadzie wejściowej świątyni, a kolumna Trójcy Świętej ustawiona pomiędzy budynkami dodatkowo podkreśla ich powiązanie przestrzenne. Podwyższone położenie w południowo-zachodnim narożniku niewielkiego placu Tyrša nadaje historycznemu obiektowi naturalnie dominującą pozycję.
Główne wejście prowadzi na otoczony arkadami dziedziniec wewnętrzny. Z obu stron można przejść do przeciwległych skrzydeł. Monumentalne klatki schodowe łączą poszczególne kondygnacje, a na każdym piętrze korytarze od strony dziedzińca spinają pomieszczenia mieszkalne. Z sali balowej z barokowym kominkiem w lewym skrzydle kamienny most ogrodowy prowadzi do tarasowego ogrodu. Zamek posiada pełne podpiwniczenie.
Na miejscu dzisiejszego barokowego zamku stała w latach 1543–1562 twierdza. Najprawdopodobniej wzniesiono ją jako rozbudowę jeszcze starszej siedziby szlacheckiej, która mogła zostać włączona w masywną bryłę późniejszego zamku, powodując pewne nieregularności w układzie piwnic pod skrzydłem północnym.
Bezpośrednim poprzednikiem obecnej budowli był zamek renesansowy — pierwotna twierdza przebudowana pod koniec XVI wieku w stylu renesansowym. Z tej najstarszej fazy zachowały się jedynie fragmenty piwnic z różnych etapów budowy pod skrzydłami północnym i południowym.
Dopiero wczesnobarokowa przebudowa prowadzona pod kierunkiem architekta Giovanniego Domenica Orsiego nadała zamkowi obecny rzut. Około połowy XVIII wieku rozebrano czwarte skrzydło, które wcześniej zamykało dziedziniec. Elewacje północna i południowa akcentowane są pojedynczym wykuszem, natomiast elewację wschodnią wieńczy prostokątny szczyt z bocznymi wolutami flankowany trójkątnym przyczółkiem.
Wszystkie elewacje podzielone są gzymsami pasowymi i prostokątnymi oknami. Za rustykowanym portalem z rokokowymi wazami we wschodnim skrzydle znajduje się sklepione przejście. Od strony dziedzińca parter skrzydła wejściowego otwiera się arkadami, natomiast na pierwszym piętrze arkady są zamurowane i wypełnione prostokątnymi oknami. Wnętrza kryją liczne reprezentacyjne pomieszczenia i sale ozdobione stiukami, malarstwem iluzjonistycznym i freskami, z których część została przemalowana w 1956 roku. Od strony południowej rozciąga się częściowo zachowany park. Do otoczonego murem ogrodu można wejść z sali balowej na drugim piętrze skrzydła bocznego. Zachowały się tam oryginalne kamienne tarasy oraz półkoliste kamienne schody wkomponowane w jeden z górnych poziomów.
Zamek w Cítolibach jest cennym przykładem barokowej rezydencji wiejskiej i najważniejszym obiektem architektonicznym miejscowości.
Położenie zamku w Cítolibach
Cítoliby to gmina w północnych Czechach. Leży na północny zachód od czeskiej stolicy Pragi (ok. 75 km) i zaledwie kilka kilometrów na południe od miasta Louny. Granica z Niemcami (Rudawy) znajduje się w odległości około 56 km.
Cały region jest atrakcyjny turystycznie dzięki licznym zabytkom kultury. W samej miejscowości znajdują się także inne historyczne obiekty, m.in. barokowy wodociąg, szkoła, dawny szpital, kolumna Trójcy Świętej oraz posąg Młodość autorstwa znanego czeskiego rzeźbiarza Matthiasa Bernarda Brauna.
